Escitalopram - jak działa i dlaczego potrzebuje czasu

Pytanie o to, jak działa escitalopram, pada zwykle w dwóch momentach. Przed rozpoczęciem leczenia, kiedy chce się wiedzieć, co lek właściwie robi z głową. I w drugim tygodniu, kiedy nic dobrego jeszcze się nie dzieje, a nudności i niepokój już tak. Odpowiedź na oba pytania jest ta sama, więc warto ją znać wcześniej.

Co to jest escitalopram

Escitalopram to lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, czyli selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Chemicznie jest aktywną częścią cytalopramu, tak zwanym S-enancjomerem, i wśród SSRI uchodzi za najbardziej wybiórczy wobec układu serotoninowego. To znaczy, że w niewielkim stopniu rusza inne układy przekaźnikowe, na przykład noradrenergiczny czy histaminowy, co przekłada się na stosunkowo dobrą tolerancję. Jest dostępny wyłącznie na receptę, w tabletkach do przyjmowania raz na dobę, w dawkach od 5 do 20 mg.

Jak escitalopram działa w mózgu, krok po kroku

Serotonina to jeden z przekaźników, którymi komórki nerwowe porozumiewają się między sobą. Neuron wyrzuca ją do szczeliny synaptycznej, sygnał trafia do sąsiedniej komórki, a potem serotonina zostaje wciągnięta z powrotem przez specjalne białko, transporter serotoniny. Escitalopram wchodzi właśnie w to ostatnie ogniwo.

• Blokuje transporter. Serotonina nie wraca tak szybko do neuronu, z którego wyszła.
• Zwiększa jej dostępność w synapsie. Sygnał serotoninowy trwa dłużej i jest silniejszy.
• Uruchamia powolne dostrajanie. Komórki nerwowe reagują na zmienione warunki, zmienia się wrażliwość receptorów, a z czasem także sposób, w jaki sieci neuronów przetwarzają emocje.

Kluczowe jest to, że pierwsze dwa punkty dzieją się szybko, w ciągu godzin i dni, a trzeci potrzebuje tygodni. To dlatego escitalopram nie jest lekiem, który bierze się doraźnie w gorszy dzień. Ogólny mechanizm całej grupy opisujemy w tekście o tym, jak działają leki na depresję.

Dlaczego escitalopram nie działa od razu

Składają się na to dwie rzeczy. Pierwsza to farmakokinetyka. Escitalopram utrzymuje się w organizmie długo, więc stężenie leku we krwi narasta przez kilka pierwszych dni i stabilizuje się mniej więcej po tygodniu regularnego przyjmowania. Druga to biologia. Nawet gdy stężenie jest już stałe, potrzeba kolejnych tygodni, żeby zmiany w pracy neuronów przełożyły się na nastrój. Poniższa oś porządkuje ten rytm.

Szczegółowo rozpisujemy ten okres w artykule o pierwszych efektach escitalopramu.

Na co działa escitalopram

Lek stosuje się w epizodach depresji oraz w zaburzeniach lękowych, w tym w lęku uogólnionym, lęku napadowym, lęku społecznym i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym. W depresji poprawia nastrój, przywraca zdolność odczuwania przyjemności i napęd do działania, porządkuje sen i apetyt. W zaburzeniach lękowych obniża napięcie i zmniejsza natrętne krążenie myśli, ale często potrzebuje na to więcej czasu niż w depresji, a lekarz zaczyna wtedy od niższej dawki, bo na starcie lęk potrafi się przejściowo nasilić.

Czego escitalopram nie robi

Wokół działania SSRI narosło sporo nieporozumień. Trzy warto wyprostować.

• Nie działa doraźnie. Nie ma sensu brać go tylko w gorszy dzień, bo efekt buduje się z codziennych dawek, a nie z pojedynczej tabletki.
• Nie jest lekiem uspokajającym. Nie wycisza w kilkadziesiąt minut, jak robią to benzodiazepiny, i nie uzależnia w ten sam sposób. Po dłuższym leczeniu odstawia się go jednak stopniowo, żeby uniknąć objawów odstawiennych. Piszemy o tym w tekście o tym, jak odstawić lek na depresję.
• Nie zmienia osobowości. Leczy objawy choroby, a nie charakter. Część osób zgłasza natomiast spłycenie emocji, częściej przy wyższych dawkach, i to jest sygnał do rozmowy z lekarzem, bo leczenie można zmodyfikować.

Co wpływa na to, jak escitalopram zadziała u konkretnej osoby

Ten sam lek u dwóch osób może zadziałać inaczej i szybciej lub wolniej. Wpływ ma kilka rzeczy.

• Dawka. Zwykle zaczyna się od 5 lub 10 mg na dobę, dawka podtrzymująca to najczęściej 10 mg, a maksymalna 20 mg. Wyższa dawka nie oznacza szybszego efektu, za to zwykle więcej działań niepożądanych.
• Metabolizm. Escitalopram jest rozkładany w wątrobie z udziałem enzymu CYP2C19. U osób, które metabolizują go wolno, oraz u osób starszych lub z chorobami wątroby lekarz stosuje ostrożniejsze dawkowanie.
• Regularność. Przerwy w przyjmowaniu rozchwiewają stężenie leku i cofają część pracy, którą organizm już wykonał.
• Alkohol. Pogarsza sen i nastrój, czyli działa przeciwnie do leczenia. Szerzej w tekście escitalopram a alkohol.
• Inne leki. Escitalopram wchodzi w interakcje z lekami działającymi na serotoninę, w tym z innymi lekami przeciwdepresyjnymi, tramadolem, tryptanami i zielem dziurawca, z lekami wydłużającymi odstęp QT oraz z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwbólowymi z grupy NLPZ. Łączenie z inhibitorami MAO jest przeciwwskazane.

Właśnie dlatego lekarz przed wystawieniem recepty sprawdza w Internetowym Koncie Pacjenta, co już przyjmujesz, i pyta o choroby przewlekłe. Pełną listę zestawień znajdziesz w tekście escitalopram a inne leki.

Po czym poznać, że lek zaczyna działać

Rzadko jest to nagła zmiana. Zwykle najpierw wracają podstawy, czyli sen, apetyt i mniejsze rozdrażnienie, a dopiero potem nastrój, zainteresowanie sprawami, które kiedyś cieszyły, i energia do działania. Bliscy często zauważają poprawę wcześniej niż sam pacjent, bo trudno ocenić własny nastrój z dnia na dzień. Pomaga proste notowanie samopoczucia, choćby jednym zdaniem dziennie, bo pokazuje trend, którego z bliska nie widać. Jeśli po 4 tygodniach przyjmowania leku w ustalonej dawce nic się nie zmienia, to informacja dla lekarza, a nie dowód, że leczenie nie zadziała. Wtedy zwykle koryguje się dawkę albo zmienia preparat, na przykład na sertralinę lub wenlafaksynę.

Najczęstsze pytania

Powiązane strony