Depresja w ICD-10 - kody F32 i F33 oraz kryteria rozpoznania

Gdzie depresja znajduje się w klasyfikacji

ICD-10 to Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, opracowana przez Światową Organizację Zdrowia. Zaburzenia psychiczne zajmują w niej rozdział F, a zaburzenia nastroju bloki od F30 do F39. Depresja nie ma tam jednego kodu, bo klasyfikacja rozróżnia sytuacje, które z zewnątrz wyglądają podobnie, a wymagają innego postępowania.

• F32 - epizod depresyjny. Pierwszy w życiu epizod obniżonego nastroju spełniający kryteria.
• F33 - zaburzenia depresyjne nawracające. Kolejny epizod u osoby, która przebyła już wcześniej epizod depresyjny.
• F34.1 - dystymia. Przewlekle obniżony nastrój, trwający latami, ale o nasileniu zbyt małym, by spełnić kryteria epizodu.
• F31 - zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Epizod depresyjny u osoby, która przebyła też manię lub hipomanię. Piszemy o tym w tekście o depresji dwubiegunowej.
• F41.2 - zaburzenia depresyjno-lękowe mieszane. Objawy depresji i lęku występują razem, żadne nie dominują na tyle, by rozpoznać osobne zaburzenie. Więcej w opracowaniu o depresji lękowej.
• F43.2 - reakcja adaptacyjna. Objawy depresyjne będące odpowiedzią na konkretne, dające się wskazać wydarzenie życiowe.
• F53.0 - zaburzenia psychiczne w połogu. Kod używany między innymi w depresji poporodowej, choć część lekarzy koduje ją jako epizod z rodziny F32.

Kryteria rozpoznania epizodu depresyjnego (F32)

Klasyfikacja dzieli objawy na dwie grupy. Trzy objawy podstawowe stanowią rdzeń choroby, a lista objawów dodatkowych służy do oceny, jak głęboki jest epizod.

Objawy podstawowe: obniżony nastrój utrzymujący się przez większość dnia, niezależnie od okoliczności; utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, nazywana anhedonią; zmniejszenie energii prowadzące do szybkiego męczenia się i ograniczenia aktywności.

Objawy dodatkowe: osłabienie koncentracji i uwagi; niska samoocena i mała wiara w siebie; poczucie winy i małej wartości; pesymistyczne widzenie przyszłości; myśli lub czyny samobójcze; zaburzenia snu; zmniejszony apetyt.

Objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej dwa tygodnie i nie mogą wynikać z choroby somatycznej, przyjmowanych substancji ani z żałoby o typowym przebiegu. Szerzej opisujemy je w artykule o objawach depresji, a orientacyjną samoocenę umożliwia test na depresję, który jednak nie zastępuje rozmowy z lekarzem.

Nasilenie epizodu, czyli cyfra po kropce

Zestawienie edukacyjne. O rozpoznaniu i kodzie decyduje lekarz po badaniu, a nie samo policzenie objawów z listy.

Nasilenie nie jest formalnością. W epizodzie łagodnym chory zwykle nadal pracuje, choć kosztem dużego wysiłku, i leczenie można oprzeć na psychoterapii. W umiarkowanym codzienne obowiązki stają się trudne do udźwignięcia i zwykle włącza się lek przeciwdepresyjny. W ciężkim funkcjonowanie zawodowe i domowe zwykle się załamuje, a przy objawach psychotycznych lub nasilonych myślach samobójczych rozważa się leczenie szpitalne. Klasyfikacja przewiduje jeszcze kody F32.8 dla innych epizodów oraz F32.9, gdy epizod jest nieokreślony.

Zespół somatyczny jako uzupełnienie kodu

Przy epizodzie łagodnym i umiarkowanym lekarz zaznacza dodatkowo, czy występuje tak zwany zespół somatyczny, dawniej opisywany jako objawy melancholiczne. Klasyfikacja wymienia osiem takich objawów i przyjmuje, że o zespole mówimy przy obecności co najmniej czterech z nich.

• utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność,
• brak reakcji emocjonalnej na wydarzenia i sytuacje, które normalnie ją wywołują,
• budzenie się dwie godziny lub więcej przed zwykłą porą,
• wyraźnie gorsze samopoczucie rano,
• zauważalne dla otoczenia spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe,
• wyraźny spadek łaknienia,
• spadek masy ciała o co najmniej 5 procent w ciągu ostatniego miesiąca,
• wyraźne osłabienie popędu seksualnego.

W epizodzie ciężkim objawy te niemal zawsze są obecne, dlatego nie kodują się osobno. Ich obecność ma znaczenie praktyczne: taki obraz choroby zwykle dobrze odpowiada na leczenie farmakologiczne.

Zaburzenia depresyjne nawracające (F33)

Kod F33 pojawia się, gdy pacjent przechodzi kolejny epizod, a poprzedni oddzielony był okresem co najmniej kilku miesięcy bez istotnych objawów. Każdy epizod musi z osobna spełniać kryteria czasu i liczby objawów. Warunkiem jest też, że w przeszłości nie było epizodu manii ani hipomanii, czyli okresu wyraźnie podwyższonego nastroju, energii i zmniejszonej potrzeby snu. Gdyby taki epizod wystąpił, rozpoznanie zmienia się na F31, a samo leczenie przeciwdepresyjne może wtedy pacjentowi zaszkodzić. Dlatego psychiatra zawsze pyta o takie okresy, nawet jeśli pacjent zgłasza się wyłącznie z powodu obniżonego nastroju.

Numeracja jest analogiczna do epizodu pojedynczego: F33.0 oznacza obecnie epizod łagodny, F33.1 umiarkowany, F33.2 ciężki bez objawów psychotycznych, a F33.3 ciężki z objawami psychotycznymi. Osobne miejsce zajmuje F33.4, czyli zaburzenia depresyjne nawracające, obecnie w stanie remisji. Ten kod widnieje w dokumentacji osoby, która przebyła co najmniej dwa epizody, obecnie nie ma objawów, ale nadal przyjmuje leczenie podtrzymujące. Nie oznacza on, że pacjent jest chory teraz, tylko że pozostaje w grupie ryzyka nawrotu. To zresztą powód, dla którego lek przeciwdepresyjny przyjmuje się jeszcze przez wiele miesięcy po ustąpieniu objawów, o czym piszemy w tekście o tym, jak długo brać leki na depresję.

Co kod oznacza dla pacjenta

Rozpoznanie z rodziny F32 lub F33 trafia do dokumentacji medycznej i do sprawozdawczości. Nie zmienia to jednak zasady, że leczenie dobiera się do objawów, a nie do symbolu w karcie. W epizodzie umiarkowanym i ciężkim podstawą pozostaje lek przeciwdepresyjny, zwykle z grupy SSRI, jak escitalopram czy sertralina, albo z grupy SNRI, jak wenlafaksyna. Wszystkie te leki wydawane są wyłącznie na receptę, a wybór substancji, dawki i czasu leczenia należy do lekarza.

Częste pytanie dotyczy zwolnienia lekarskiego. Numer statystyczny choroby trafia do ZUS i do dokumentacji, natomiast pracodawca w elektronicznym zwolnieniu nie otrzymuje kodu rozpoznania, widzi jedynie okres niezdolności do pracy. Warto też wiedzieć, że Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła już klasyfikację ICD-11, w której zaburzenia depresyjne opisane są nieco inaczej, ale w polskiej praktyce nadal posługujemy się ICD-10, a wdrażanie nowej wersji rozłożone jest na lata.

Najczęstsze pytania