Depresja poporodowa - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest depresja poporodowa i kiedy się zaczyna

Po urodzeniu dziecka organizm kobiety przechodzi jedną z najgwałtowniejszych zmian w całym życiu. W ciągu kilkudziesięciu godzin stężenia estrogenów i progesteronu spadają z wartości ciążowych do poziomu sprzed ciąży. Do tego dochodzi niedobór snu, ból po porodzie, karmienie w nocy i całkowita zmiana rytmu dnia. U większości mam daje to przejściowe rozchwianie emocji, ale u części rozwija się pełnoobjawowa depresja.

Objawy najczęściej zaczynają się w pierwszych tygodniach połogu, jednak depresja poporodowa może ujawnić się w dowolnym momencie pierwszego roku po porodzie, na przykład po odstawieniu dziecka od piersi albo po powrocie do pracy. Zdarza się też, że jest przedłużeniem depresji, która zaczęła się jeszcze w ciąży i nie została rozpoznana.

Baby blues, depresja poporodowa i psychoza poporodowa

To trzy zupełnie różne sytuacje, choć bywają mylone. Rozróżnienie decyduje o tym, czy wystarczy odpoczynek i wsparcie bliskich, czy potrzebna jest wizyta u lekarza, a czasem pomoc natychmiastowa.

Najprostsza wskazówka praktyczna brzmi tak: baby blues słabnie z dnia na dzień, a depresja poporodowa z tygodnia na tydzień się nie cofa albo narasta. Jeśli po dwóch tygodniach od porodu jest tak samo źle lub gorzej, to sygnał, żeby porozmawiać z lekarzem lub położną.

Objawy depresji poporodowej

Objawy są w dużej mierze takie same jak w innych epizodach depresji, ale mają charakterystyczne zabarwienie, związane z macierzyństwem i poczuciem odpowiedzialności za dziecko.

• Obniżony nastrój. Smutek, przygnębienie lub pustka utrzymujące się przez większość dnia, niemal codziennie.
• Utrata radości. Brak przyjemności z rzeczy, które wcześniej cieszyły, czasem także z kontaktu z dzieckiem.
• Skrajne zmęczenie. Wyczerpanie nieproporcjonalne do niedoboru snu, gdy każda czynność wymaga ogromnego wysiłku.
• Zaburzenia snu. Niemożność zaśnięcia nawet wtedy, gdy dziecko śpi, albo wybudzanie się nad ranem.
• Lęk i napięcie. Uporczywe zamartwianie się o zdrowie dziecka, natrętne obawy, czy nie stanie mu się krzywda.
• Poczucie winy i niska samoocena. Przekonanie o byciu złą matką, wstyd przed przyznaniem się do gorszego samopoczucia.
• Poczucie oddalenia od dziecka. Trudność w budowaniu więzi, wrażenie obojętności, które nasila poczucie winy.
• Drażliwość i płaczliwość. Wybuchy złości lub łzy bez wyraźnego powodu.
• Zmiany apetytu. Brak apetytu albo jedzenie na pocieszenie.

Wiele kobiet nie zgłasza tych objawów, bo boi się oceny i tego, że ktoś uzna je za matki nieradzące sobie z dzieckiem. Warto wiedzieć, że depresja poporodowa jest chorobą, a jej leczenie służy zarówno mamie, jak i dziecku, bo nieleczona utrudnia opiekę i budowanie więzi.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja poporodowa nie ma jednej przyczyny. Powstaje ze splotu zmian biologicznych, psychicznych i sytuacji życiowej. Do najlepiej opisanych czynników ryzyka należą:

• Depresja lub zaburzenia lękowe w przeszłości, także przed ciążą.
• Depresja poporodowa po wcześniejszym porodzie oraz depresja w rodzinie.
• Depresja lub silny lęk już w trakcie ciąży.
• Brak wsparcia partnera lub bliskich, konflikty w związku, samotne rodzicielstwo.
• Trudny poród, powikłania, pobyt dziecka na oddziale intensywnej terapii, wcześniactwo.
• Problemy z karmieniem piersią i związane z tym poczucie porażki.
• Przewlekły niedobór snu, trudności finansowe, stresujące wydarzenia życiowe.
• Choroby tarczycy w połogu, które mogą dawać objawy przypominające depresję.

Obecność czynników ryzyka nie oznacza, że depresja na pewno wystąpi. Oznacza tylko, że warto uważniej obserwować samopoczucie i wcześniej zgłosić się po pomoc.

Jak wygląda rozpoznanie

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie rozmowy i oceny objawów, ich nasilenia oraz czasu trwania. W opiece okołoporodowej stosuje się narzędzia przesiewowe, najczęściej Edynburską Skalę Depresji Poporodowej, czyli krótki kwestionariusz o samopoczuciu z ostatnich siedmiu dni. Wysoki wynik nie jest rozpoznaniem, tylko sygnałem, że trzeba porozmawiać z lekarzem. Podobnie niski wynik nie wyklucza problemu, jeśli czujesz, że dzieje się coś złego.

Lekarz zwykle sprawdza też, czy objawów nie tłumaczy inna przyczyna, na przykład niedokrwistość po porodzie albo poporodowe zaburzenia czynności tarczycy. Dlatego w rozmowie warto powiedzieć o wszystkich dolegliwościach, także tych z ciała.

Leczenie depresji poporodowej

Leczenie dobiera się do nasilenia objawów, a nie do tego, jak długo minęło od porodu.

Objawy łagodne

Podstawą jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna lub interpersonalna, oraz realne odciążenie mamy: pomoc przy dziecku, możliwość przespania kilku godzin z rzędu, kontakt z innymi kobietami w podobnej sytuacji. Samo wyspanie się nie leczy depresji, ale bez odpoczynku leczenie idzie znacznie trudniej.

Objawy umiarkowane i ciężkie

Gdy objawy uniemożliwiają funkcjonowanie, pojawiają się myśli rezygnacyjne albo psychoterapia nie wystarcza, lekarz rozważa leczenie farmakologiczne. Najczęściej sięga po leki z grupy SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, takie jak sertralina czy escitalopram. Działają one stopniowo. Pierwsze efekty widać zwykle po 2 do 4 tygodni, a leczenie kontynuuje się przez kilka miesięcy od uzyskania poprawy, żeby zmniejszyć ryzyko nawrotu. Leków tych nie odstawia się nagle.

Leki a karmienie piersią

To najczęstsze pytanie pacjentek. W praktyce leczenie i karmienie da się zwykle pogodzić. U kobiet karmiących najczęściej wybieranym lekiem jest sertralina, ponieważ przenika do mleka w bardzo niewielkim stopniu. Inne leki, w tym fluoksetyna czy wenlafaksyna, także bywają stosowane, jeśli przemawia za tym sytuacja kliniczna, ale wymagają indywidualnej oceny. Rezygnacja z leczenia po to, żeby karmić, nie jest wyborem między ryzykiem a bezpieczeństwem, bo nieleczona depresja poporodowa też ma swoją cenę, dla mamy i dla dziecka. Decyzję o konkretnym leku, dawce i kontynuacji karmienia podejmuje wyłącznie lekarz.

Wszystkie leki przeciwdepresyjne są w Polsce dostępne wyłącznie na receptę. Nie istnieje preparat bez recepty, który leczyłby depresję poporodową. Suplementy i zioła, w tym dziurawiec, nie zastępują leczenia, a dziurawiec dodatkowo wchodzi w interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi.

Jak uzyskać e-receptę online

• Wypełniasz formularz medyczny o samopoczuciu, przebiegu porodu, karmieniu i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację psychiatryczną, od 199 zł (pierwsza wizyta 250 zł)
• Lekarz weryfikuje historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Kod recepty dostajesz na e-mail, a jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Konsultacja online sprawdza się przy objawach łagodnych i umiarkowanych oraz przy kontynuacji leczenia. Przy myślach rezygnacyjnych, objawach psychotycznych lub gwałtownym pogorszeniu potrzebna jest pomoc na miejscu, a nie zdalna.

Najczęstsze pytania