Czy sertralina jest psychotropem

Słowo psychotrop w codziennych rozmowach niesie ciężki bagaż. Kojarzy się z czymś, co się bierze pod kontrolą, po czym zmienia się zachowanie, i od czego trudno się uwolnić. Kiedy pacjent dostaje receptę na sertralinę i słyszy od znajomego, że to przecież psychotrop, często odkłada rozpoczęcie leczenia albo bierze lek nieregularnie, w poczuciu, że robi coś ryzykownego. Warto więc rozłożyć to pojęcie na czynniki pierwsze.

Dwa różne znaczenia jednego słowa

W polskim prawie substancje psychotropowe to konkretna, zamknięta lista. Wymieniają ją załączniki do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a znajdują się na niej między innymi benzodiazepiny, takie jak alprazolam czy diazepam, oraz substancje o działaniu pobudzającym. Obecność na tej liście nie oznacza jednak od razu specjalnej recepty: benzodiazepiny wypisuje się na zwykłej recepcie Rp, a oznaczenie Rpw jest zarezerwowane dla wąskiej grupy najsilniej kontrolowanych substancji, takich jak metylofenidat czy silne opioidy. Sertraliny nie ma na żadnej z tych list i nigdy nie było.

W farmakologii słowo psychotropowy ma znacznie szersze i bardziej neutralne znaczenie. Opisuje każdy lek, który działa na ośrodkowy układ nerwowy i wpływa na nastrój, lęk czy sen. W tym sensie lekami psychotropowymi są przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, przeciwpsychotyczne i normotymiczne, a więc także sertralina. Podobnie jak lekiem kardiologicznym jest wszystko, co działa na serce, niezależnie od tego, czy jest groźne, czy nie.

Co to zmienia w praktyce

Ta różnica w ostatnim wierszu jest niedoceniana, a wiele tłumaczy. Substancje o potencjale uzależniającym dają odczuwalny efekt niemal od razu, i to właśnie ten szybki efekt bywa pułapką. Sertralina buduje działanie tygodniami, bo zmienia sposób przekazywania sygnału w układzie serotoninergicznym, a nie stan świadomości po tabletce. Nie ma tu czego pragnąć i nie ma po czym sięgać dla ulgi w danej chwili.

Sertralina a uzależnienie

Uzależnienie w rozumieniu medycznym to zestaw zjawisk, na który składa się głód substancji, utrata kontroli nad przyjmowaniem, konieczność zwiększania dawki dla tego samego efektu i branie mimo szkód. Sertralina nie wywołuje żadnego z nich. Nikt nie zwiększa dawki na własną rękę, bo większa dawka nie daje przyjemności, a jedynie więcej działań niepożądanych. Nikt nie planuje dnia wokół tabletki i nie kombinuje, jak zdobyć kolejną.

Mylące bywają objawy odstawienne. Po nagłym przerwaniu leczenia, zwłaszcza po kilku miesiącach przyjmowania, mogą pojawić się zawroty głowy, nudności, niepokój, drażliwość czy zaburzenia snu. To reakcja organizmu na gwałtowne zniknięcie leku, do którego przywykł, a nie dowód uzależnienia. Występuje przy wielu lekach, których nikt nie nazwałby narkotykiem, na przykład przy części leków na ciśnienie. Zapobiega się jej prosto, przez stopniowe zmniejszanie dawki rozłożone na tygodnie. Szerzej piszemy o tym w tekstach czy leki na depresję uzależniają oraz jak bezpiecznie odstawić lek na depresję.

Czy sertralina zmienia osobowość

To druga część obawy ukrytej w pytaniu o psychotrop. Wyobrażenie mówi o człowieku otępiałym, obojętnym, chodzącym jak we mgle. Rzeczywistość wygląda inaczej. Sertralina nie zmienia charakteru, poglądów ani sposobu, w jaki ktoś myśli o świecie. Ma zdjąć z tego wszystkiego ciężar, który nałożyła depresja.

Uczciwie trzeba jednak dodać, że część pacjentów opisuje przytępienie emocji, czyli wrażenie, że uczucia mają mniejszą amplitudę, i to zarówno te trudne, jak i te dobre. Zjawisko dotyczy różnych leków z grupy SSRI, częściej bywa zgłaszane przy wyższych dawkach i jest odwracalne. Nie jest to trwała zmiana osobowości i nie jest to powód do milczenia. O tym się mówi lekarzowi, bo w odpowiedzi można zmniejszyć dawkę albo rozważyć inny lek, na przykład escitalopram. Pozostałe możliwe działania niepożądane zebraliśmy na stronie skutki uboczne sertraliny.

Jak sertralina naprawdę działa

Sertralina należy do grupy SSRI, czyli selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Hamuje powrót serotoniny do komórki nerwowej, przez co jej stężenie w przestrzeni między neuronami rośnie, a przekazywanie sygnału stopniowo się poprawia. Efektem jest lepszy nastrój, mniejszy lęk, spokojniejszy sen i powrót zdolności do codziennego działania. W depresji leczenie zaczyna się zwykle od 50 mg raz na dobę, a lekarz może stopniowo zwiększać dawkę do maksymalnie 200 mg na dobę. W zaburzeniach lękowych start bywa łagodniejszy, od 25 mg. Pełny efekt widać zwykle po 2 do 4 tygodni, a w lęku czasem później. Więcej o schemacie znajdziesz w tekście dawkowanie sertraliny, a o wskazaniach w tekście na co jest sertralina.

Na początku leczenia mogą pojawić się nudności, bóle głowy, senność lub bezsenność, a czasem przejściowe nasilenie niepokoju, które zwykle mija po kilku dniach. Sertralina wchodzi w interakcje z innymi lekami serotoninergicznymi, między innymi z tramadolem, tryptanami i dziurawcem, a łączona z lekami przeciwzakrzepowymi i lekami przeciwzapalnymi zwiększa ryzyko krwawień. Nie łączy się jej też z alkoholem. To właśnie dlatego decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po wywiadzie i sprawdzeniu historii leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta, a nie sam pacjent na podstawie opinii z internetu.

Czy sertralinę można kupić bez recepty

Nie. Sertralina jest lekiem wydawanym wyłącznie z przepisu lekarza. Nie ma legalnej drogi, która pozwalałaby ominąć konsultację, a preparaty oferowane poza aptekami bywają podrabiane i groźne. Legalna droga jest natomiast wygodna. Wystarczy wywiad medyczny w ramach konsultacji psychiatrycznej online. Lekarz sprawdza historię leczenia w IKP, ocenia przeciwwskazania i interakcje, i jeśli nie ma powodów, by odmówić, wystawia e-receptę. Kod przychodzi na e-mail i realizuje się go w dowolnej aptece.

Najczęstsze pytania

Skąd bierze się siła tego mitu

Etykieta psychotropu przykleiła się do leków przeciwdepresyjnych z kilku powodów naraz. Pierwszym jest zbitka językowa, przez którą jednym słowem opisuje się i benzodiazepiny, i leki na depresję, choć różnią się mechanizmem i ryzykiem. Drugim jest pamięć o starszych lekach uspokajających, wypisywanych kiedyś szeroko i długo, po których odstawianiu ludzie faktycznie mieli problem. Trzecim jest wstyd, który wciąż otacza leczenie psychiatryczne, i przez który tabletka na nastrój wydaje się czymś innego rodzaju niż tabletka na ciśnienie. Żaden z tych powodów nie mówi nic o farmakologii sertraliny.

Koszt tego mitu jest realny. Nieleczona depresja nie stoi w miejscu, tylko trwa i odbiera kolejne miesiące życia, energię, relacje i pracę. Odkładanie leczenia z obawy przed słowem, którego znaczenia nikt nie sprawdził, jest złym interesem. Jeśli masz wątpliwości, zadaj to pytanie lekarzowi wprost. To dobre pytanie, a nie powód do wstydu, i zwykle wystarcza kilka minut rozmowy, żeby zdjąć z niego ciężar.