Nieleczona depresja - objawy, które narastają z miesiąca na miesiąc

Wiele osób odkłada wizytę, licząc, że nastrój wróci sam, gdy skończy się trudny okres w pracy albo minie zima. Część epizodów depresyjnych rzeczywiście ustępuje samoistnie, tylko że zajmuje to zwykle wiele miesięcy, a u części pacjentów choroba w ogóle nie ustępuje i przechodzi w postać przewlekłą. Przez ten czas objawy nie stoją w miejscu. Zmienia się to, jak głęboko sięgają i ile zabierają.

Jak narastają objawy nieleczonej depresji

Depresja nie zaczyna się dramatycznie. Najpierw pojawia się zmęczenie, gorszy sen, mniejsza ochota na to, co dotąd cieszyło. Na tym etapie łatwo wytłumaczyć wszystko przepracowaniem. Dopiero brak leczenia pokazuje, jak konsekwentnie choroba schodzi w głąb.

• Pierwsze tygodnie. Obniżony nastrój przez większość dnia, spadek energii, trudności z zasypianiem lub wybudzanie nad ranem, mniejszy apetyt, drażliwość. Praca jeszcze się toczy, ale kosztuje coraz więcej wysiłku.
• Kolejne miesiące. Anhedonia obejmuje niemal wszystko, dołączają zaniki koncentracji i pamięci, poczucie winy i bycia ciężarem. Pojawia się wycofanie: odwołane spotkania, niedokończone sprawy, zaległości.
• Depresja przewlekła. Obniżony nastrój staje się tłem codzienności, a chory przestaje pamiętać, jak to jest funkcjonować inaczej. Rosną poczucie beznadziei i myśli rezygnacyjne, częste jest sięganie po alkohol jako doraźną ulgę.

Kolejność bywa różna, ale kierunek podobny: od objawów, które da się ukryć, do takich, które widzi już otoczenie. Podstawowe objawy epizodu opisujemy szerzej w tekście o tym, jak rozpoznać objawy depresji.

Objawy fizyczne, czyli rachunek, który wystawia ciało

Nieleczona depresja to nie tylko sprawa nastroju. Utrzymujące się zaburzenia snu, przewlekłe napięcie i brak aktywności odbijają się na całym organizmie. Bardzo często to właśnie ciało pierwsze zgłasza problem, a pacjent trafia do lekarza rodzinnego z powodu bólu, a nie smutku.

• uporczywa bezsenność albo nadmierna senność, sen nieprzynoszący odpoczynku,
• bóle głowy, pleców, karku i dolegliwości brzuszne bez uchwytnej przyczyny,
• chudnięcie lub przybieranie na wadze, zaburzony rytm posiłków,
• spowolnienie ruchowe albo, przeciwnie, niepokój i niemożność usiedzenia w miejscu,
• spadek libido i zaburzenia miesiączkowania.

Do tego dochodzi wpływ na choroby współistniejące. Depresja utrudnia regularne przyjmowanie leków, kontrolę cukrzycy czy nadciśnienia i zniechęca do wysiłku fizycznego, a sama w sobie wiąże się z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. U osoby po zawale albo z cukrzycą nieleczona depresja realnie pogarsza rokowanie.

Straty w pracy, nauce i relacjach

Choroba, która odbiera energię i koncentrację, prędzej czy później uderza w to, co na zewnątrz. Spadek wydajności, błędy, spóźnienia i zwolnienia lekarskie z niejasnych powodów to typowy obraz depresji trwającej kilka miesięcy. U studentów pojawiają się niezaliczone terminy, u rodziców poczucie, że nie dają rady w domu.

Relacje cierpią podwójnie. Osoba chorująca wycofuje się i unika kontaktu, a bliscy często odbierają to jako obojętność lub złą wolę, bo depresja rzadko wygląda jak klasyczny smutek. Narastające nieporozumienia zwiększają poczucie winy i izolacji, a to napędza objawy. Im dłużej trwa taki stan bez leczenia, tym trudniej odbudować to, co zostało po drodze utracone.

Ryzyko nawrotu i przewlekłości, czyli dlaczego czas ma znaczenie

Nieleczony epizod depresyjny częściej przeciąga się w miesiące i częściej przechodzi w postać przewlekłą, ciągnącą się latami. Znaczenie ma też to, co dzieje się później: ryzyko kolejnego epizodu rośnie z każdym przebytym nawrotem, a kolejne epizody potrafią pojawiać się po coraz słabszych bodźcach. Wczesne leczenie zwykle skraca chorobę i zmniejsza ten efekt kuli śnieżnej.

Tabela ma charakter edukacyjny. Przebieg choroby jest indywidualny, a rokowanie ocenia lekarz.

Kiedy potrzebne jest leczenie farmakologiczne

W epizodach łagodnych często wystarcza psychoterapia i praca nad snem, aktywnością oraz codziennym rytmem. Gdy objawy są umiarkowane lub ciężkie, utrzymują się od tygodni, obejmują wyraźne objawy fizyczne albo myśli rezygnacyjne, standardem staje się leczenie przeciwdepresyjne, najczęściej łączone z psychoterapią. Leki nie zmieniają osobowości i nie służą do zagłuszania emocji. Przywracają zdolność do odczuwania, sen i napęd, dzięki czemu psychoterapia w ogóle ma szansę zadziałać.

Najczęściej stosuje się leki z grupy SSRI, na przykład escitalopram, sertralinę czy fluoksetynę, a przy potrzebie szerszego działania SNRI, takie jak wenlafaksyna. Wszystkie są dostępne wyłącznie na receptę, a dawkę i lek dobiera lekarz na podstawie objawów, chorób współistniejących i wcześniejszego leczenia. Pierwszą poprawę snu i napędu widać zwykle po około dwóch tygodniach, a pełny efekt ocenia się po czterech do sześciu tygodni. Mechanizm opisujemy dokładniej w artykule jak działają leki na depresję, a wątpliwości dotyczące uzależnienia rozwiewamy w tekście czy leki na depresję uzależniają.

Leczenia nie kończy się w dniu, w którym wraca dobry nastrój. Terapię kontynuuje się przez wiele miesięcy po ustąpieniu objawów, właśnie po to, by zmniejszyć ryzyko nawrotu, a odstawianie prowadzi się stopniowo i pod kontrolą lekarza. Więcej na ten temat piszemy w artykule jak długo brać leki na depresję.

Co zrobić, gdy objawy trwają od miesięcy

Punktem wyjścia jest ocena lekarska. Lekarz sprawdza czas trwania i nasilenie objawów, wyklucza przyczyny somatyczne, takie jak niedoczynność tarczycy czy niedokrwistość, pyta o wcześniejsze epizody, leki i alkohol. Dopiero na tej podstawie proponuje leczenie: psychoterapię, farmakoterapię albo obie metody równolegle. Konsultację psychiatryczną można odbyć również online, bez oczekiwania w kolejce; lekarz weryfikuje wtedy historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i przy pozytywnej decyzji wystawia e-receptę. Odrębnym, wymagającym pilnej reakcji przypadkiem jest depresja poporodowa, bo dotyczy także dziecka.

Najczęstsze pytania